Rozłącznik izolacyjny 3-fazowy wykorzystywany jest najczęściej w instalacjach obsługujących urządzenia zasilane napięciem 230/400 V. Umożliwia ręczne odłączenie (odizolowanie) obwodu elektrycznego od źródła prądu w celu przeprowadzenia prac konserwacyjnych lub napraw podłączonych aplikacji. Często pełni również funkcję głównego wyłącznika prądu.
Warto podkreślić, że rozłącznik izolacyjny jest aparatem zdolnym do załączania i wyłączania prądów roboczych instalacji pod normalnym obciążeniem. Oznacza to, że poza główną funkcją bezpiecznego odizolowania na czas prac serwisowych, może być używany do rutynowego włączania i wyłączania obwodów, bez ryzyka uszkodzenia styków w normalnych warunkach pracy.
Jako urządzenie obsługiwane w pełni manualnie rozłącznik izolacyjny 3-fazowy nie posiada możliwości automatycznego odłączenia instalacji w przypadku wystąpienia prądu zwarciowego. Zmiana położenia dźwigni sterującej powoduje rozłączenie styków i wytworzenie przerwy izolacyjnej (zgodnie z normą PN-EN 60947-3), fizycznie oddzielającej elementy przewodzące obwodu elektrycznego. Skuteczności izolacji sprzyja również duża komora gaszeniowa z odpowiednim odstępem powietrznym między stykami, zapobiegająca przeskokowi iskry.
Zadaniem wyłączników nadprądowych (MCB) jest automatyczne rozłączenie obwodu elektrycznego w sytuacji przeciążenia lub zwarcia, które mogłyby uszkodzić instalację elektryczną lub podłączone urządzenia. Ich kluczowe elementy konstrukcyjne to wyzwalacz przeciążeniowy i zwarciowy – dwa niezależne mechanizmy zabezpieczające. Pierwszy bazuje na elemencie bimetalowym, który nagrzewa się i odkształca w efekcie długotrwałego przepływu prądu o wyższym niż znamionowe natężeniu. Drugi wykorzystuje cewkę elektromagnetyczną – reagującą na gwałtowny wzrost natężenia prądu i błyskawicznie uruchamiającą mechanizm rozłączający styki. Dostępne są również elektroniczne wersje wyłączników nadprądowych, w których bimetal i cewkę magnetyczną zastąpiono wyzwalaczem mikroprocesorowym – wykrywającym zarówno zwarcia, jak i przeciążenia.
Różnica między rozłącznikiem izolacyjnym a wyłącznikiem nadprądowym wynika z ich przeznaczenia oraz sposobu działania:
Kluczowe różnice – tabela:
| Cecha/funkcja | Rozłącznik izolacyjny 3-fazowy | Wyłącznik nadprądowy (MCB) |
| Przeznaczenie | Ręczne odizolowanie obwodu | Automatyczna ochrona przed przeciążeniem/zwarciem |
| Tryb działania | Manualny | Automatyczny |
| Elementy funckjonalne | Styki robocze | Bimetal+cewka elektromagnetyczna lub elektronika |
| Ochrona instalacji | Brak ochrony | Pełna ochrona nadprądowa |
| Reakcja na zwarcie | Nie reaguje | Automatyczna |
| Typowe zastosowanie | Wyłącznik główny/serwisowy | Zabezpieczenie obwodów odbiorczych |
Standardowe rozłączniki izolacyjne oferowane są najczęściej w wartościach prądowych od 16 A (rozłącznik 1-fazowy dla małych instalacji domowych) do 125 A lub więcej (przemysłowy rozłącznik izolacyjny 3-fazowy) oraz wersjach od 1- do 8-biegunowej. Mogą być wyposażone w napęd przedni lub boczny oraz opcję montażu na szynie DIN lub płycie montażowej. Dostępne są również tzw. rozłączniki krzywkowe z napędem obrotowym – montowane na drzwiach rozdzielnic.
W zależności od przeznaczenia i specyfiki instalacji rozłączniki izolacyjne mogą występować m.in. w wersjach:
Dobór konkretnego modelu rozłącznika izolacyjnego należy poprzedzić szczegółową analizą charakterystyki zabezpieczanej instalacji, uwzględniając wartości prądów znamionowych, rodzaj obciążenia i możliwe wartości prądów zwarciowych (zależą one m.in. od przekroju zastosowanych przewodów oraz odległości rozdzielnicy od zasilanego urządzenia). Prąd znamionowy rozłącznika izolacyjnego musi być większy niż maksymalny prąd znamionowy obsługiwanej instalacji elektrycznej. W instalacjach 3-fazowych stosujemy rozłączniki 3-biegunowe (odcinające tory fazowe zasilania L1, L2, L3) lub 4-biegunowe (odcinające dodatkowo tor neutralny N).
Ważnym aspektem jest również kolejność montażu poszczególnych urządzeń na tablicy rozdzielczej – ma to kluczowy wpływ na niezawodność działania i selektywność zabezpieczeń. Rozłącznik izolacyjny 3-fazowy umieszczamy na początku toru zasilania, aby mógł jednocześnie pełnić funkcję głównego wyłącznika, odcinającego całą rozdzielnicę od źródła energii. W dalszej kolejności montujemy rozłączniki nadprądowe – oddzielne urządzenie dla każdego chronionego obwodu, co pozwala uniknąć niepotrzebnego wyłączenia całej instalacji w sytuacji awaryjnej. Jeżeli projekt instalacji elektrycznej przewiduje także montaż wyłącznika różnicowoprądowego (RCD), należy go umieścić pomiędzy rozłącznikiem izolacyjnym a nadprądowym.
