Przekaźniki czasowe, gniazda

Przekaźnik czasowy – zasada działania

Przekaźnik czasowy (czasówka) to popularne rozwiązanie, stosowane w szeroko rozumianej automatyce budynkowej (BMS) i przemysłowej. Łącząc zalety standardowego przekaźnika, rozbudowanego o funkcję zarządzania czasem, umożliwia zaawansowane sterowanie opóźnionym załączaniem oraz wyłączaniem obwodów oświetlenia, ogrzewania, silników elektrycznych, obrabiarek sterowanych numerycznie (CNC), wentylatorów czy klimatyzacji. Działając w określonych sekwencjach, według schematu ustalonego przez użytkownika, przekaźnik czasowy pozwala zautomatyzować pracę jednego lub wielu urządzeń. Tym samym usprawnia zarządzanie czasem, ogranicza zużycie energii elektrycznej, zwiększa precyzję i efektywność procesów.

Zewnętrzną cechą charakterystyczną przekaźnika czasowego (np. Relpol serii RPC) są umieszczone na przodzie obudowy pokrętła regulacyjne – zakres czasu i nastawa czasu. Dostępne kombinacje ich ustawień pozwalają uzyskać zwłokę czasową od 100 ms (milisekund) do nawet 10 dni.

Przykład:

• Aby ustawić przekaźnik czasowy na minimalne możliwe opóźnienie (100 ms), ustawiamy pokrętło zakresu na 1 s, zaś nastawę na 0,1.
  

  100 ms = 1 s × 0,1

• Maksymalne opóźnienie (10 dni) wymaga ustawienia pokrętła zakresu na 10 dni i pokrętła nastawy na 1.
  

  10 d = 10 d × 1

Przekaźnik czasowy – popularne funkcje

Najczęściej spotykane, elektroniczne przekaźniki czasowe oferowane są jako urządzenia jedno- lub wielofunkcyjne, realizujące do 10 różnych trybów pracy – wybieranych za pomocą dedykowanego pokrętła. Najpopularniejsze z obsługiwanych funkcji to:

• Opóźnione załączanie – po podaniu sygnału sterującego przekaźnik odmierza określony czas, a następnie załącza styki robocze (np. opóźniony start silnika).
• Opóźnione rozłączanie – po zaniku sygnału sterującego przekaźnik przez ustawiony czas utrzymuje załączenie, a następnie rozłącza styki robocze (np. podtrzymanie pracy wentylatora).
• Praca cykliczna – przekaźnik naprzemiennie włącza i wyłącza obwód w ustawionych interwałach czasowych (np. sterowanie oświetleniem lub pompami).
• Załączanie na określony czas – po otrzymaniu sygnału sterującego przekaźnik załącza obwód tylko na ustawiony czas, a po jego upływie automatycznie rozłącza (np. automatyczne oświetlenie na klatce schodowej).
• Podtrzymanie czasowe – przekaźnik zapewnia działanie podłączonego urządzenia przez określony czas, niezależnie od stanu wejścia.

Bardziej zaawansowane modele „czasówek” umożliwiają również tworzenie funkcji kombinowanych. Często są one wyposażone w dodatkowe wejście sterujące (S), pozwalające na programowanie bardziej rozbudowanych schematów czasowych (np. odliczanie czasu od momentu podania napięcia zasilającego lub sygnału sterującego na wejście S.

Przekaźnik czasowy może być zasilany różnymi napięciami prądu zmiennego lub stałego. 

Zazwyczaj jest to uniwersalne napięcie zasilania (np. 12...240 V AC/DC) lub standardowe 230 V AC. Opis sposobu zasilania, schematy zacisków, dane o dopuszczalnym obciążeniu styków oraz schematy realizowanych funkcji czasowych znajdziemy na bocznej części obudowy lub w instrukcji. Montaż urządzenia odbywa się zazwyczaj za pomocą standardowej szyny DIN 35 mm w rozdzielnicach elektrycznych.

Czym różni się przekaźnik czasowy od „zwykłego” przekaźnika?

Przekaźnik czasowy jest standardowym przekaźnikiem elektromagnetycznym, rozbudowanym o dodatkowy moduł elektroniczny, odpowiedzialny za funkcje zarządzania czasem oraz realizację ustawionych sekwencji pracy. W odróżnieniu od „zwykłego” przekaźnika, który niezwłocznie reaguje na zmianę sygnału sterującego i przełącza styki w sposób bezpośredni, przekaźnik czasowy umożliwia wprowadzenie opóźnień w działaniu obwodu elektrycznego, sterowanie cykliczne lub dopasowaną do potrzeb użytkownika kombinację tych funkcji.